AE đi trail, đi tour mùa mưa hay hỏi sốp: chạy mưa bùn về thì cái sên phải làm sao? Xịt nước cho sạch rồi xịt dưỡng là xong, hay phải làm gì kỹ hơn?
Câu trả lời sẽ được mổ xẻ trong bài này: muốn bộ nhông sên dĩa sống lâu qua mùa mưa thì phải RỬA ĐÚNG – CANH ĐÚNG – BÔI ĐÚNG.
Mình gom lại cách các thợ bên Pro Circuit (đội đua motocross nổi tiếng bên Mỹ) chăm sên cho cả dàn xe đua, cộng thêm mấy lỗi mình hay gặp nhất khi xe khách vô xưởng sau một chuyến lội sình. Không có gì cao siêu, ai cũng tự làm ở nhà được.
Vì sao mùa mưa sên xuống sức nhanh hơn
Bùn, cát và nước là combo phá sên. Bùn bám vô mắt sên, nhét kín kẽ răng nhông và dĩa, trộn với lớp dưỡng sên cũ thành một thứ hồ nhão nhão như kem đánh bóng. Bánh quay tới đâu, lớp hồ đó mài tới đó.
Nước thì làm trôi lớp dưỡng bên ngoài, để lâu là sên lên rỉ. Một chuyến lội suối, lội sình kiểu cung Tây Côn Lĩnh xong mà dựng xe nguyên tuần không đụng tới, sên khô cong là chuyện bình thường.
Chính chiếc Kove 450 Rally trong bài Kove 450 Rally, bùn lầy Tây Côn Lĩnh về tới xưởng là đất đỏ bám kín từ đầu tới chân, phải rửa trôi hết rồi mới kiểm tra từng món được.
Rửa sên: đừng chĩa vòi áp lực thẳng vô sên
Đây là lỗi mình gặp nhiều nhất. Xe dính bùn về, cầm vòi xịt áp lực cao chĩa thẳng vô sên cho nhanh sạch.
Theo Dave Chase của Pro Circuit, tia nước áp lực có thể ép nước lọt vô bên trong mắt sên, đẩy mỡ bôi trơn bên trong ra ngoài. Nhìn bên ngoài sạch bóng, nhưng bên trong thì khô.
Cách đúng: rửa xe như bình thường, nhưng vòi nước để xa khỏi sên. Bùn cục bám trên sên thì xử lý riêng sau khi rửa xe. Danny Massie của hãng dầu nhớt Maxima thì làm kiểu khác: làm ướt cho bùn bở ra, xịt chất tẩy dầu mỡ lên sên, nhông, dĩa, đợi vài phút rồi xả nước, sau đó dùng khí nén thổi cho ráo nước trong sên. Massie cũng dặn xịt rửa thì tránh xa mấy chỗ có bạc đạn.
Hai cách khác nhau, nhưng chung một ý: không ép nước vô sên, và sên phải khô ráo trước khi bôi dưỡng.
Sên có phốt thì không chà bàn chải sắt
Nhiều xe đa địa hình, ADV xài sên phốt, tức là loại có ron cao su nhỏ (O-ring, X-ring) giữ mỡ ở bên trong mắt sên. AE coi kỹ sên xe mình là loại nào trước khi ra tay.
Sên thường (không phốt) thì dùng bàn chải sắt cạo bùn khô, mỡ cũ, rỉ sét được. Còn sên phốt thì bỏ bước đó: bàn chải sắt làm hư mấy cái ron, ron hư là mỡ bên trong không còn được giữ lại, bụi bẩn lại lọt vô.
Với sên phốt, chỉ cần lau bằng giẻ. Pro Circuit nói rõ: lau sên phốt chủ yếu cho đẹp, vì phần quan trọng đã nằm kín bên trong rồi.
Canh độ chùng sên theo sách hướng dẫn của xe
Nhiều AE canh sên theo kiểu “nhét lọt ba ngón tay là được”. Cách này thợ Pro Circuit có làm nhanh trên chiếc Honda CRF450R của họ, nhưng chính họ cũng lưu ý: ba ngón tay có thể sai với xe khác.
Độ chùng chuẩn của KTM khác Honda, và mỗi hãng còn quy định chỗ đo, cách đo riêng. Chiếc Kove 450 Rally hay CFMoto 450MT của AE cũng vậy, cứ lấy sách hướng dẫn sử dụng ra coi đúng con số của xe mình, không có sách thì hỏi xưởng.
Vạch chia trên gắp chỉ để tham khảo
Khi nới trục bánh sau để chỉnh tăng sên, AE hay nhìn mấy vạch chia trên gắp cho hai bên bằng nhau. Pro Circuit khuyên đừng phụ thuộc vào mấy vạch đó.
Mẹo của họ đơn giản: đứng phía sau xe nhìn dọc theo sên, coi các mắt sên có chạy thẳng một đường từ nhông tới dĩa hay không. Muốn chắc hơn thì lấy thước dây thép đo từ cốt gắp tới trục bánh sau, đo cả hai bên. Hai bên lệch nhau là sên, nhông, dĩa mòn nhanh hơn.
Dấu hiệu dễ thấy: răng dĩa mòn lệch về mép trong hoặc mép ngoài nghĩa là nhông và dĩa đang không thẳng hàng.
Khóa sên: coi chiều của cái kẹp
Xe nào xài sên có khóa nối (loại kẹp chữ U) thì nhớ coi kỹ cái kẹp này. Đầu kín của kẹp phải hướng theo chiều sên chạy. Lắp ngược, đầu hở đi trước dễ vướng vô thứ gì đó rồi bung ra, kéo theo khóa sên bung luôn.
Pro Circuit còn lưu ý: chạy bùn nhiều có thể mài mòn cái kẹp, làm nó không còn tin cậy. Kẹp mòn nhiều hay bị cong thì thay cái mới, rẻ hơn nhiều so với chuyện đứt sên giữa rừng.
Bôi dưỡng sên: xịt mặt trong, gần nhông, vừa xịt vừa quay bánh
Sên sạch và khô rồi mới bôi dưỡng. Cách Pro Circuit làm: xịt vào mặt trong của sên, ở đoạn gần nhông, tay kia quay bánh sau. Xịt ở đó thì dưỡng bám vô sên chứ ít văng ra ngoài.
Với sên phốt, sên đã được bơm mỡ sẵn từ nhà máy, ron cao su giữ mỡ ở trong và giữ bụi ở ngoài. Dưỡng sên lúc này dùng loại nhẹ, để chống rỉ bề mặt và giữ cho ron cao su mềm.
Một điều quan trọng: không dùng mấy loại dầu thấm, chống rỉ dạng xịt như WD-40 để dưỡng sên. Dung môi trong đó có thể làm hư ron, hoặc rửa trôi mỡ zin bên trong sên.
Còn chọn dưỡng sên loại nào thì tùy gu. Massie kể chính các đội đua cũng mỗi đội một kiểu: đội Pro Circuit Kawasaki chuộng loại tổng hợp, đội Makita Suzuki dùng loại sáp bám dính hơn. Theo ông, đi motocross thì xài loại tổng hợp, còn chạy dài, đi đường trường thì loại sáp hợp hơn. AE đi tour ADV thì có thể tham khảo theo hướng đó.
Khi nào nên thay cả bộ nhông sên dĩa
Răng dĩa bắt đầu cong như cái móc câu, hoặc mòn mạnh ở mép trong, mép ngoài, thì gần như chắc chắn sên cũng tới lúc phải thay.
Mà đã thay sên thì thay luôn cả nhông và dĩa. Ba món này mòn cùng nhau như một bộ: sên mới chạy trên nhông dĩa cũ mòn thì mau xuống, nhông dĩa mới chạy với sên cũ cũng vậy. Chắc chắn là như vậy, đừng tiếc một món mà hại cả bộ.
Checklist nhanh sau mỗi chuyến mưa bùn
- Rửa xe, để vòi nước xa khỏi sên và chỗ có bạc đạn.
- Sên thường: bàn chải sắt cạo bùn, mỡ cũ. Sên phốt: chỉ lau bằng giẻ.
- Để sên khô hẳn (hoặc thổi khí nén) rồi mới bôi dưỡng.
- Xịt dưỡng mặt trong sên, gần nhông, vừa xịt vừa quay bánh. Không dùng WD-40 để dưỡng sên phốt.
- Đo độ chùng theo sách hướng dẫn của đúng xe mình.
- Nhìn dọc sên coi có thẳng hàng không, đo cốt gắp tới trục bánh sau hai bên.
- Coi kẹp khóa sên: đúng chiều, không mòn, không cong.
- Coi răng dĩa: cong móc câu hay mòn lệch là tính chuyện thay cả bộ.
Bôi dưỡng nên làm ngay khi đi về, lúc sên vừa rửa sạch và khô, chứ đừng đợi sáng mai trước khi đi mới xịt. Chạy đường dài kiểu xuyên Việt thì càng phải tính trước, chuyện này sốp có bàn thêm trong bài Build xe rally: đi xa thì phải tính xa.
Cần xưởng coi giùm thì cứ ghé
Đi về mà sên kêu, bánh sau quay nặng, hay răng dĩa nhìn đã thấy lạ thì AE cứ đẩy em nó qua HYP. Lúc đặt lịch bảo dưỡng, AE nhắn trước để thợ coi kỹ luôn bộ nhông sên dĩa, độ thẳng hàng của bánh sau, cùng phuộc và mấy chỗ bạc đạn hay bị nước bùn ăn vô sau mùa mưa.
Mùa mưa còn một món nữa cũng đáng để ý là lọc gió, AE coi thêm ở bài bài học lọc gió từ Ironman GNCC. Các gói dịch vụ khác của xưởng nằm ở trang Dịch vụ.
Nguồn tham khảo
- Dirt Rider: Maintain Your Dirt Bike’s Chain Quickly And Easily (Dave Chase, Pro Circuit)
- Dirt Rider: Chain Care With Maxima’s Danny Massie
Sản phẩm hot tại HYPmoto
Cần tư vấn món nào hợp xe mình, AE gọi/nhắn Zalo 05678.39779 nha.
